از شیدایی تا گمنامی» اولین یادواره 350 شهید عملیات والفجر6 را با هم می‌خوانیم:

آیا فکر کرده اید بعد از شهدا چه کرده ایم

خاطرات سرتیپ پاسدار "کمیل کهنسال" در محفل «از شیدایی تا گمنامی» اولین یادواره 350 شهید عملیات والفجر6 را با هم می‌خوانیم:

 

 

««عملیات والفجر6 با رمز و راز فراوان و شگفتی‌های اسرار آمیزش مأنوس است. این عملیات، نمایش صحنه‌هایی از عشق و ایمان به احکام نورانی قرآن، اهلبیت (ع) و اطاعت و پیروی عاشورایی از امام راحل (ره) است. این عملیات عاشورایی از سوی رزمندگان مازندران و لشکر پرافتخار 25کربلا به نمایش گذاشته شد و سند عاشورایی مردم مازندران است.

 

اگر بخواهیم عمق معنویت، ایمان و دلبستگی مردم مازندران را به اهلبیت (ع) نظاره کنیم، اگر بخواهیم اوج الهام گرفتن از معارف و تعالیم عاشورا و قیام امام حسین (ع) را در این مردم جستجو کنیم، عملیات والفجر6 یکی از محکم‌ترین، نورانی‌ترین و واضح‌ترین سندهای دلبستگی‌ این مردم و نگاه عاشورایی‌شان است و باید این سند عاشورایی را تبیین کرد.

 

 

 

(سردار کمیل کهنسال؛ فرمانده پیشین لشکر پیروز 25کربلا)

 

اهداف کلی عملیات والفجر6

یکی از اهداف عملیات والفجر6 پشتیبانی عملیات بزرگ «خیبر» بود که این عملیات سرنوشت جنگ را رقم می‌زد. عملیات والفجر6 در جبهه‌های میانی طرح‌ریزی شد تا جبهه جدیدی در منطقه به سوی شهرهای «علی غربی» و «علی شرقی» عراق در برابر ارتش دشمن ایجاد شود.

قبل از این عملیات، در جبهه‌های شمالی و میانی، دو سپاه از ارتش عراق مستقر بودند؛ ولی همزمان با این عملیات، سازمان رزم ارتش عراق توسعه پیدا کرده بود و چهار سپاه در این جبهه‌ها مستقر شده بودند. بنا بود که این چند سپاه دشمن در جبهه‌های میانی درگیر شوند تا از پشتیبانی منطقه عملیاتی خیبر غافل بمانند.

 

هدف دیگر عملیات والفجر6 بازپس‌گیری و آزادسازی مناطقی از خاک ایران که از اوایل جنگ در تصرف ارتش عراق قرار داشت، بود. مناطق تصرف شده در شمال غربی دهلران که در اوایل جنگ، دشمن تا روی جاده آسفالته نفوذ کرد و مردم محلی آن ها را به عقب راندند؛ آن ها عقب‌نشینی کردند ولی نه تا سر مرز، بلکه بخش زیادی از خاک ما را در تصرف داشتند.

 

همچنین یکی از اهداف دیگر عملیات والفجر6 برقراری امنیت در آن منطقه بود. جاده‌ای که در آن منطقه از ایلام، اسلام‌آباد، مهران و دهلران به سمت اندیمشک می‌آمد، باید امنیتش برقرار می‌شد زیرا در منطقه عملیاتی والفجر6 نیروها و افسران اطلاعاتی عراقی به سادگی عبور و مرور و تا عمق خاک ایران آمد و رفت می‌کردند و همچنین منافقین و گروه‌های ضدانقلابی که تحت حمایت و قیمومیت صدام بودند، از همان منطقه رفت‌وآمد می‌کردند.

 

 

خصوصیات جغرافیایی منطقه

منطقه عملیاتی والفجر6 از لحاظ موقعیت جغرافیایی، منطقه بسیار پیچیده‌ای بود؛ صعب‌العبور و دارای رشته‌کوه‌ها و تپه‌هایی در هم تنیده بود. بومیان آن منطقه اعتراف می‌کردند که وقتی در منطقه تردد می‌کنند، اگر برای خودشان شاخص یا علامتی نگذارند، گم خواهند شد.

قرار بر این شد که در منطقه‌ای به طول 20 تا 25 کیلومتر عملیات آغاز شود. بر اساس نقشه، این طول مسافت زیاد نبود ولی چون شرایط منطقه به گونه‌ای بود که زمین پر از عوارض مثلثی و سینوسی، تپه‌ها، فرورفتگی‌ها و بلندی‌ها بود، به همین خاطر به طول منطقه افزوده می‌شد و عمق منطقه هم به 10 الی 15 کیلومتر می‌رسید. منطقه دارای چهار محور به نام‌های "یروه" ، "سدیره" ، "سگلال" و "نیزار" بود.

 

هیچ جاده و مسیری برای تردد وسایل نقلیه وجود نداشت. در جناحی که گردان‌های مسلم بن‌عقیل (س)، حمزه سیدالشهداء(ع) و گردان‌های تیپی که سردار آزاده سرفراز "حاج علی فردوس" فرمانده آن بودند، چهار رودخانه فصلی وجود داشت و این چهار رودخانه منطقه را به چهار جزیره تقسیم کرده بودند. این رودخانه‌ها بسیار پیچ در پیچ بودند و به خطوط پدافندی دشمن می‌رسیدند. دشمن هم تا چهار کیلومتر بستر رودخانه‌ها را مین‌گذاری کرده بود. بعضی از مناطق را با مین‌های هشت پر پوشانیده بودند که بر اثر باران‌های فصلی و به دنبال آن فرسایشی که در خاک ایجاد می‌شد، مین‌ها و موانع خیلی درهم پیچیده شده و منطقه را بسیار حساس کرده بودند.

دشمن هم در بلندترین ارتفاعات مشرف به منطقه مستقر بود و همچنین موانع و استحکامات زیاد، امکانات و تجهیزات مناسبی در اختیار داشت. آن ها جاده‌های ارتباطی بین خط مقدم و جاده آسفالته اصلی را در اختیار داشتند و به همین دلیل هیچ‌گونه محدودیتی برای پشتیبانی نیرو، پشتیبانی لجستیکی، پشتیبانی تجهیزاتی و مهماتی نداشتند.

 

 

 

 

 

انتقال نیروهای لشکر 25کربلا به دهلران

قبل از عملیات والفجر6 ما در منطقه عملیاتی والفجر4 در مریوان مستقر بودیم. از آنجا ما نیروهای لشکر 25کربلا را پله به پله منتقل کردیم.

ابتدا در منطقه «ایوان» استان ایلام مستقر شدیم. در آنجا به ما دستور دادند شما باید در منطقه «صالح‌آبادِ سومار» عملیات کنید. ما هم برای شناسایی به این مناطق رفتیم. بعد از مدتی کوتاه استقرار در ایوان، دستور داده شد که شما باید به «دهلران، منطقه عمومی چیلات» بروید و در آنجا مستقر شوید.

قبل از انتقال نیروها، بلافاصله یک گروه به دهلران رفتیم تا عقبه را برای استقرار لشکر مهیا کنیم. زمان ورودمان به دهلران مصادف شده بود با اعزام نیروهای طرح «لبیک یا امام» که نیروهای زیادی از مازندران سازماندهی و اعزام شده بودند. بیش از 10 گردان به منطقه آمدند که «سردار حاج عبدالعلی عمرانی» به عنوان یکی از فرماندهان تیپ‌های این گردان‌ها بود.

ابتدا بچه‌های تدارکات به دهلران آمده و یک‌سری بنه‌های اضطراری زدند و ما هم به تدریج مشغول انتقال نیروها از ایوان به دهلران شدیم.

 

 

فرمان غیرمنتظره آقامحسن!

 آن زمان سردار "کوسه‌چی" فرمانده لشکر 25کربلا بود و من هم جانشینش بودم. آدرسی که مقصد آن «رقابیه» بود را به من دادند و گفتند: شما بروید به آنجا و وضعیت ما را به آقامحسن (فرمانده کل سپاه) بگویید.

من به سرعت به سمت رقابیه خدمت آقامحسن رفتم تا وضعیت لشکر را به ایشان گزارش دهم. به رقابیه رسیدم، منطقه پر از گرد و خاک بود. چند روز بیشتر به شروع عملیات خیبر نمانده بود. به همین خاطر منطقه خیلی شلوغ شده بود. وقتی به مقر فرماندهی رسیدم، دیدم آقا محسن روی زمین نشسته، کالک پهن است و فرماندهان دورش حلقه زده‌اند.

 

 

 

برادر «شمخانی» به محض اینکه مرا دید، بلند شد، به طرفم آمد و گفت: آقای کمیل! چه کار کردید شما؟ لشکرتان آماده است؟ شما باید فردا شب عملیات بکنید. تعجب کردم. باورم نمی‌شد که چنین فرمان غیرمنتظره‌ای را می‌شنوم. چون ما هنوز به طور کامل در منطقه مستقر نشده بودیم. چطور باید در منطقه عملیات می‌کردیم؟

 

به برادر شمخانی گفتم: ما هنوز یگان‌های‌مان به طور کامل مستقر نشده اند. هنوز توپخانه هم مستقر نشده، این منطقه‌ای هم که الآن در آن مستقر شدیم حدود 20 کیلومتر با دشمن فاصله دارد و توپخانه نمی‌تواند پشتیبانی بکند. باید توپخانه را به جلوتر انتقال دهیم. با این وضعیت چطور می‌توانیم عملیات کنیم؟!

 

برادر شمخانی گفت: هرطوری شده شما باید بروید و برای فردا شب آماده عملیات شوید.

 

چاره‌ای جز اطاعت از فرماندهی نداشتیم. سریعاً برگشتم دهلران، جریان را برای سردار کوسه‌چی توضیح دادم. طولی نکشید برادر شمخانی هم به ما پیوست. جلسه‌ای گذاشتیم و شرایط را بررسی کردیم. سردار کوسه‌چی گفت: ما آمادگی نداریم. ما هنوز شناسایی نرفته ایم و هنوز گردان‌های‌مان توجیه نشده اند.

 

ولی برادر شمخانی موافقت نمی‌کرد. باید قبل از شروع عملیات خیبر عمل می‌کردیم که قوای دشمن را به سوی منطقه عمومی "چیلات" معطوف کنیم تا فشار در منطقه عملیاتی خیبر کم شود. این عملیات به نوعی تک پشتیبانی از عملیات خیبر محسوب می‌شد و دشمن با این تک باید فریب می‌خورد.

 

 

اقدامات لازم برای شروع عملیات والفجر6

در این عملیات هیچ‌گونه اقدامات کاملی که در یک عملیات معمولی و کوچک انجام می‌شود از سوی ما تحقق نیافت. ابتدا باید منطقه را شناسایی می‌کردیم. یادم می‌آید که صبح روز بعد برای شناسایی دشمن به همراه سردار "صحرایی" فرمانده گردان امام حسین(ع)، چند تن از فرماندهان گردان‌ها و برادران اطلاعات "شهید املاکی" و "شهید مرشدی" در محور نیزار به راه افتادیم. هرچقدر مسیر را طی می‌کردیم به دشمن نمی‌رسیدیم. کلافه شدیم. دیگر نزدیک ظهر شده بود و ما هم نزدیک به دشمن؛ با احتیاط کامل حرکت می‌کردیم. دیدیم روی ارتفاعات سنگری بنا شده که بعضی از نیروهای دشمن مشاهده می‌شوند. بعد از انجام شناسایی بلافاصله برگشتیم.

 

با اینکه در محور سدیره که گردان مسلم بن‌عقیل (س) در این محور به فرماندهی "سردار شهید ذبیح‌الله عالی" عمل کرده بود، نیروهای دیگر اطلاعات، برادران "ایمانی" و "شافعی" از بچه‌های گیلان و چند نفر دیگر را برای انجام شناسایی فرستادیم. ما حتی ارتباط بی‌سیمی هم نداشتیم.

 

وقتی که ما به عقب برگشتیم، بچه‌هایی که در محور سدیره به شناسایی رفته بودند هم برگشتند؛ ولی برادر ایمانی را در بین آن ها ندیدم. پرسیدم: ایمانی کجاست؟ گفتند: ایمانی برنگشت و گفت که ما اگر این همه راه را برگردیم و دوباره بخواهیم به همراه گردان‌ها این مسیر را طی کنیم، دیگر نایی برای انجام عملیات نخواهیم داشت.

 

ما تنها یک روز، آن هم به صورت ناقص، شناسایی را انجام دادیم و گردان‌ها را از راه دور نسبت به محورهای عملیاتی توجیه کردیم.

 

 

 

آغاز نبردی سخت

ما از غروب روز مانده به عملیات مشغول به سرکشی گردان‌ها شدیم.

به منطقه‌ای که شهید عالی و محوری که سردار فردوس باید عمل می‌کردند رفتیم. چند ساعت بیشتر به شروع حرکت آن ها باقی نمانده بود. دیدم شهید عالی نیروهایش را جمع کرده و در حال کُشتی گرفتن هستند. نیروها همه آماده بودند. در آنجا صحبت‌هایی با شهید عالی در مورد نحوه عملیات کردم.

 

در لحظات آخری که می‌خواست عملیات شروع شود، آنقدر شور عشق و هیجان در رزمندگان حاکم بود که حتی کوچک‌ترین اعتراضی مبنی بر شرایط نامناسب عملیات از سوی آن ها نشنیدیم. ما حتی هیچ‌گونه امکاناتی برای حمل مجروح و شهدا نداشتیم که این کمبود، تأثیرات منفی زیاد روحی و روانی در بین نیروها داشت.

 

با این وضع عملیات آغاز شد. در بعضی از محورهای عملیاتی بیش از 10 کیلومتر نیروها باید مسیر را با تجهیزاتی که همراه داشتند، پیاده طی می‌کردند. آن‌هم در شیارهای پیچیده و درهم تنیده که شاید در هر شیاری یک تیپ نیرو می‌توانست مخفی بشود.

 

 

شکستن خط اول و تصرف آن

درگیری‌ها شروع شد. بعضی از گردان‌ها صبح به منطقه عملیاتی رسیدند. در تمام محورهایی که گردان‌های ما به خط دشمن زدند، خطوط را شکسته تصرف کردند و به سمت بلندی‌ها رفتند. البته در بعضی از مناطق، گردان‌های ما نتوانستند به سمت بالا بروند و آن هم به جهت ارتفاعات صخره‌ای بود. در سمت چپ محور نیزار هم مین‌گذاری شدید و صخره‌ای بودن منطقه، اجازه بالا رفتن را به نیروها نمی‌داد، ولی با همه این مشکلات و موانع، نیروها توانستند تمام خطوط را تصرف کنند.

بعضی از گردان‌ها از جمله گردان تحت امر شهید عالی، از خطوط پدافندی دشمن هم عبور کرده و تا جاده آسفالته نفوذ کردند.

 

 

جولان دادن تانک‌های دشمن و عدم پشتیبانی از عملیات

پشتیبانی‌های دشمن هم در منطقه مستقر بودند، به ویژه پشتیبانی‌های آتش زرهی و تانک‌های دشمن. بعد از عبور از ارتفاعات، یک سری تپه ماهورهایی در یک دشت وجود داشت که به جاده آسفالته می‌رسید. تانک‌های دشمن به راحتی مانور می‌دادند و جلو می‌آمدند و ما را زیر آتش سنگین‌شان قرار می دادند.

با این وضع، ما در روز اول عملیات هیچ‌گونه تدارکات‌رسانی نمی‌توانستیم برای نیروها داشته باشیم. برای تأمین غذای نیروها بولدوزر در بین شیارها راه افتاد تا اینکه به میدان مین رسید و روی مین رفت. آمبولانس‌ها و بعضی از ماشین‌های تدارکات هم روی مین رفتند. مجبور شدیم غذا، 20 لیتری‌های آب، امکانات و مهمات را توسط رزمنده‌ها و نیروهای تدارکات با دوش گرفتن به خط برسانیم.

 

 

دستور عقب‌نشینی

دشمن به منطقه إشراف داشت و خیلی زود یگان‌های ویژه‌اش را وارد عمل کرد. آتش پشتیبانی‌اش هم قوی بود. ما در روز دوم عملیات دیگر قادر به ادامه عملیات نبودیم چون امکانات و مهماتی نداشتیم. نیروها هم در بعضی از محورها الحاق نکرده بودند و رزمندگان اسلام تنها با اتکا به توان باقی مانده‌شان اینگونه مقاومت می‌کردند. هیچ پشتیبانی نداشتند و نمی‌توانستند بیش از این در خط ایستادگی کنند و ماندن‌شان به جز از بین رفتن نیروها نتیجه دیگری نداشت.

 

من که به محور نیزار رفته بودم، در آنجا دیدم نیروها به سختی در حال جنگیدن هستند. دشمن از هر طرف نیروها را محاصره کرده و فقط پشت نیروهای ما باز بود. به فرماندهان گفتیم به هر طریقی شده نیروها را عقب بکشند، به خصوص محوری که گردان‌های مسلم بن‌عقیل(س) و امام حسین(ع) در آن عمل می‌کردند، فاصله زیادی با عقبه لشکر داشت.

دائماً با شهید عالی تماس داشتیم و وضعیت‌شان را کنترل می‌کردیم. شهید عالی با روحیه‌ای پرنشاط، یک توپ 106 از عراقی‌ها غنیمت گرفته بود و با آن جاده آسفالته را بسته و ماشین‌های دشمن را می‌زد.

 

 

(شهید عالی؛ نفر سمت راست)

 

چیلات، کربلای شهید عالی

من به یک شیوه‌ای با ادبیات نظامی به شهید عالی فهماندم که اگر نمی‌تواند الحاق انجام دهد، زودتر عقب‌نشینی کند. شهید عالی در صحبت‌های اولیه خیلی با روحیه بود، شعار می‌داد و می‌گفت: «ما می‌جنگیم، تا کربلا هم می‌رویم».

هرچه که زمان می‌گذشت، دغدغه ما هم برای سروسامان پیدا کردن شهید عالی بیشتر می‌شد. هروقت هم با او تماس می‌گرفتیم، در جواب می‌گفت: «یا زیارت یا شهادت»

این وضعیت ادامه یافت تا اینکه ما دیگر صدایی از شهید عالی نشنیدیم...»»

 

مهم ترین موانع آرامش

ترشرویی:

درست است کسی که ناراحتی و خستگی روحی دارد، ناخود آگاه آثار آن در چهره اش نمودار می شود. ولی اسلام به پنهان داشتن درد درون دستور می دهد. انتقال ناراحتی مسائل بیرون از منزل به همسر و یا بالعکس در ارتباط همسران مانع بزرگی در حفظ آرامش و سکون خانواده خواهد بود. امام علی (ص) در این رابطه می فرماید: خوشرویی مؤمن در چهره او و اندوهش در دل اوست.

ناسزا گویی:

این عمل اگر برای روابط بیگانه شایسته نباشد، در مورد زن و شوهر به مراتب ناشایست تر است. زیرا آن ها می خواهند عمری با صمیمیت در کنار هم زندگی کنند. در روابط زناشویی اگر گاهی کدورتی پیش آمد کرد، نباید با کلمات تند و ناشایست بر آتش قهر آن دامن زد. باید مواظب بود که سخنی از دهن پریده نشود که بعداً موجب خجالت و شرمساری از طرف مقابل گردد. به طور کلی اخلاق در کلام، یکی از پشتوانه های تضمین کننده روابط زن و مرد به شمار می رود.

اهانت:

خداوند توهین و آزار مؤمن را اعلام جنگ با خود به حساب آورده است. آزار زبان بدترین آزارهاست. زن و شوهر در سایه ازدواج از ارتباطی پیوسته برخوردار می شوند و لذا برای حفظ حرمت مؤمن باید کاملاً مواظب باشند که مبادا جمله ای از زبان جاری شود که باعث آزار دیگری شود. سرزنش، تهمت، دشنام و شماتت، هر کدام موجب آزار دیگری می شود؛ که علاوه بر کیفر الهی و عقوبت اُخروی، آرامش و سلامت زندگی را هم به هم می ریزد.

خودخواهی:

گاهی خودخواهی و خود برتر بینی، اختلافات بزرگ و موانع سختی را در ارتباط با همسر ایجاد می کند. گاه مرد می خواهد بزرگی و تسلط خود را بر زن ثابت کند. اگر اطلاعات ناقص و سطحی از دین داشته باشد، بدون اجازه او از خانه بیرون رفتن زن را پیش می کشد و مغالطه می کند. همسرش را افسرده و غمگین می کند و خودش را ناراحت و خشمگین. در صورتی که دین می گوید همه این ها بهانه است و ریشه آن همان وسوسه شیطانی است که چیزی جز غرور و خودخواهی نیست. گاهی نیز زن به واسطه جمال و هنری که دارد یا به دلیل هر برتری دیگری که در خود احساس می کند، بر همسر خود فخر می فروشد. ریشه این رفتار هم، همان نفوذ شیطان با صفت غرور در روح اوست. در هر صورت روابط زناشویی سالم و اسلامی به هیچ وجه در فضای حاکمیت شیطان ممکن نخواهد بود.

 چشم و هم چشمی:

بر خلاف آن چه در تفکر عرف جا افتاده است، این مسئله هم از جانب زن و هم از سوی مرد پیش می آید. تنها نتیجه این اخلاق، ایجاد اختلافات زناشویی است. در صورتی که راه پیشگیری از این بیماری خیلی آسان تر است. اگر در روابط با همسر این دوای دینی مورد استفاده قرار گیرد، همه موانع برداشته می شود. طبق نظریه قرآن، مؤمن آن است که به تمام تجملات و چشم و هم چشمی ها و اسراف ها پشت پا می زند. سادگی اساس دین و شیوه بزرگان اخلاق بوده است. امام سجاد(ع) در این رابطه می فرمایند : تمامی خیر و خوبی در بریدن طمع و چشم نداشتن به آنچه در دستان مردم جمع شده است.

لجاجت:

یکی دیگر از شاخه های منیت، لجاجت است. خطر این رذیله به حدی بزرگ است که می تواند اساس زندگی را مختل کند. کسانی هستند که اگر حق را ببینند زیر بار آن نمی روند. حاضرند سنگی بر سر آنان بیاید، آتشی آنها را بسوزاند، اما زیر بار نروند. از جمله چیزهایی که نمی گذارد همسران بر دل هم حکومت کنند، لجاجت است. اگر در شرایطی قرار می گیرید که نمی توانید از نظر خود کوتاه بیایید برای درمان مساله خود را وادار به رفتار خلاف آن کنید. در وهله اول برای شما سخت است اما به مرور برایتان عادت می شود. یادتان باشد انسان می تواند تغییر کند و خصوصیات خود را کمال بخشد.

توقعات بی جا:

زندگی زناشویی میدان مشترک کمال زن و مرد محسوب می شود. بنابراین برای داشتن آرامش و رضایت از زندگی، باید میزان خواسته ها و انتظارات زن و مرد از هم متناسب با قدرت و توان طرف مقابل باشد. در غیر این صورت فشار های روانی بر زندگی حاکم می شود و روابط خانوادگی دچار اختلال می گردد.

انتقاد ناپذیری:

اسلام و تربیت دینی کاملاً روحیه انتقاد پذیری را تأیید می کند امام جواد (ع) می فرمایند : مومن نیاز دارد به توفیقی از طرف خدا و به پندگویی از طرف خودش و به پذیرش از کسی که او را نصیحت کند. خطر انتقاد ناپذیری، این است که محبت میان زن و شوهر را کمرنگ می سازد و حس لجاجت را در آنان تقویت می کند.

نا سپاسی:

طبع انسان طوری است که وقتی در نعمت واقع شود، سپاسگذاری نمی کند و هنگام مصیبت و سختی، صبر و شکیبایی را از دست می دهد. این صفت اخلاقی ناپسند در محیط خانواده نیز بروز می کند و می تواند از سوی هر کدام از زن یا مرد، آشکار شود. به گونه ای که زحمات و محبت های طرف مقابل را درک نکرده و یا برای آن اهمیتی قائل نشود. این برخورد به مرور زمان اختلال شدیدی در روابط همسران ایجاد می کند.

سوء تفاهم:

در سخن گفتن باید روشی را در پیش گرفت که از بروز سوء تفاهم جلوگیری شود. چه بسا اتفاق می افتد که گفته ها با شنیده ها همخوانی ندارد. چیزی که می گوئیم غیر از چیزی است که طرف مقابل از آن می فهمد. برخی افراد به جهت دارا بودن روحیه ای خاص، برای دچار شدن به سوء تفاهم به شدّت آماده اند و ذهن آن ها از هر سخنی، برداشتی نا مطلوب دارد. این افراد از خوش بینی بی بهره اند و حفظ روابط با آن ها بسیار دشوار است. برخی روان شناسان عامل اصلی اختلافات زناشویی را سوء تفاهم می دانند. آن ها معتقدند ریشه اصلی مشکلات زناشویی این است که دو طرف، به درستی به مقاصد حقیقی هم پی نمی برند. بنابراین همسران باید از گمان های بی اساس، تعبیر و تفسیرهای منفی و وسواس های فکری خود داری کنند تا آسیبی به روابط زناشویی شان وارد نشود.

خشم و عدم کنترل آن:

تردیدی نیست که خشم و عصبانیت در سلامت جسمی و روحی انسان آثاری بسیار ویرانگر دارد و بیماری های مهمّی را به دنبال می آورد. از بعد اجتماعی نیز مشکلات جدی در روابط با دیگران ایجاد می کند و از محبوبیت و صمیمیت انسان می کاهد. در آموزش های دینی توصیه شده که در حال خشم، تصمیم نگیریم و برای کاهش این حالت، تغییر موقعیت بدهیم. مثلاً اگر ایستاده ایم، بنشینیم و … در روایتی از امام سجاد (ع) آمده است : هیچ جرعه ای با ارزش تر از جرعه خشمی که فرو برده شود، نیست! اگر یکی از زوجین فردی عصبی است، طرف دیگر باید بکوشد با درک موقعیت، از تحریک عصبانیت او خودداری کند و با سکوت و خویشتنداری، او را در کنترل هیجان عصبی خویش یاری کند. بعد از فروکش کردن خشم، می توان در یک فرصت مناسب با همسر خود به گفتگو پرداخت و او را از تکرار این گونه برخوردها بر حذر داشت.

زندگی دیگران را به رخ همسرکشیدن:

برخی همسران پیوسته زندگی دیگران را به رخ همسر می کشند و با این وسیله او را تحقیر می کنند. زن و شوهر موظفند برای حفظ روابط صمیمانه و مهر آمیز، یک بار و برای همیشه دست از مقایسه های ویرانگر بردارند و به این وسیله، موجبات آزردگی یا تحقیر طرف مقابل را فراهم نیاورند. گاه این نوع مقایسه ها به خانواده های زن و شوهر نیز کشیده می شود و هر یک از دو طرف، خانواده و بستگان خود را با بستگان طرف مقابل مقایسه می کند و امکانات و امتیازات آن ها را به رخ همسر می کشد. این نوع جر و بحث ها به کشمکش و درگیری می انجامد. در حقیقت این گونه رفتارها از ضعف های شخصیتی دو طرف حکایت می کند و نشان می دهد که این قبیل افراد هنوز به رشد و بلوغ فکری و روحی لازم نرسیده و راه و رسم زندگی مشترک را نیاموخته اند.

بیان گلایه ها:

در یک ارتباط سالم گلایه ها و دلخوری ها و رضایت ها و خشنودی ها نیز به طور مناسب مطرح می شود. بعضی افراد تا سر صحبت باز می شود، حتماً چند گلایه و انتقاد در آستین دارند که طرف مقابل را با طرح آن ها آزار می دهند. طرح گلایه هر چند در جای خود لازم است، اما نباید در بیان آن ها زیاده روی کرد. در بیان گلایه باید موقع شناس بود و فرصت مناسبی را برای این کار در نظر گرفت. زمانی که مرد خسته و آزرده از راه می رسد، یا زن به کار ظریفی مشغول است، زمان مناسبی برای بیان ناراحتی یا شکایت نیست.

 جر و بحث:

یکی از مسائل اساسی در حفظ ارتباط، پرهیز از جر و بحث و جدال های تند بر سر مسائل گوناگون و گاه کم اهمیت است. این گونه بحث ها آثاری مخرّب بر روابط انسانی بر جای می گذارد و موجب دور شدن از هم و دلخوری و رنجش خاطر همسران می شود. به این ترتیب روز به روز از میزان تفاهم آن ها کاسته می شود. اغلب زن یا شوهر نظری را ابراز می کند و با پافشاری، قصد تحمیل آن را بر دیگری دارد، هر چند آن نظر ممکن است دقیق و درست نباشد. طرف مقابل هم برای فرار از این تحمیل با تمام وجود در برابر آن موضع می گیرد. اینجاست که دامنه حمله و دفاع گسترده تر می شود و کار به مشاجره لفظی می کشد. تجربه نشان داده در همه این موارد، معمولاً جدال بر سر حق و باطل نیست. بلکه بر سر خود و به کرسی نشاندن حرف خود است. بنابراین کسانی که با آفت خودخواهی در مبارزه اند، از وارد شدن به این جدال ها می پرهیزند. از سفارشات امام علی (ع) است که از ستیزه و خصومت بپرهیزید که این ها دل های برادران را بیمار می کند و نفاق را می رویاند.